Relatie HKBA met andere methoden
In deze pagina leggen we uit hoe de HKBA zich verhoudt tot een aantal andere instrumenten voor het ontwikkelen en uitwerken van wetgeving en beleid. Dit helpt om te begrijpen wanneer je het beste welk instrument inzet. Daarnaast geven we aanknopingspunten om deze methoden te gebruiken als plugins of connecties die (onderdelen van) de HKBA aanvullen.
Beleidskompas[bewerken | brontekst bewerken]
Wat is het[bewerken | brontekst bewerken]
Het Beleidskompas is de centrale werkwijze voor het maken van beleid binnen de Rijksoverheid. Het Beleidskompas geeft een structuur aan beleidsmedewerkers, wetgevingsjuristen en uitvoeringsorganisaties om in vijf stappen beleid te ontwikkelen. Bij elke stap wordt bekeken welke belanghebbenden betrokken moeten worden. Het Beleidskompas biedt bij elke stap ook praktische handreikingen, best practices en wijst op contactpersonen die kunnen helpen.
- Wat is het probleem?
- Wat is het beoogde doel?
- Wat zijn opties om het doel te realiseren?
- Wat zijn de gevolgen van de opties?
- Wat is de voorkeursoptie?
Klik voor meer informatie over het beleidskompas op de link in de kop.
Overeenkomsten[bewerken | brontekst bewerken]
De HKBA en het Beleidskompas richten zich deels op het bereiken van dezelfde doelen:
- zorgen voor wetsuitvoering zoals het is bedoeld vanuit politieke- en beleidskeuzes. Zorgen dat het beleid zijn doelen bereikt en dat er geen ongewenste neveneffecten zijn voor burgers
- uitvoering die uitvoerbaar en haalbaar is voor de keten(partijen
- uitvoering die ruimte geeft aan beleidsvrijheid, ook voor het het realiseren en bewaken van de menselijke maat naar mens en maatschappij. Bijvoorbeeld door in schrijnende gevallen uitzonderingen te kunnen maken.
Verschillen[bewerken | brontekst bewerken]
- Het beleidskompas geeft kwaliteitskaders voor de hele beleidscyclus, ook voor andere beleidsinstrumenten dan de wet, inclusief feed-back loops (ex ante, ex durante, ex post evaluatie) tot en met de uiteindelijk politieke keuzes. De HKBA doet dit niet.
- De HKBA geeft (conform het European Interoperability Framework) een wets- en beleidsgebaseerd coherent ketenontwerp van organisatie, processen en IV. De HKBA wordt gebruikt om richting en concretisering te geven aan de beleidscyclus. Het beleidskompas niet.
HKBA en Beleidskompas[bewerken | brontekst bewerken]
Het Beleidskompas en de HKBA worden op andere momenten toegepast in het totale proces om van politieke wil tot (keten)uitvoering te komen. Het Beleidskompas wordt gebruikt in de eerste fase waarin voor een bepaald doel of probleem beleid ontwikkeld wordt en omgezet in wet- en regelgeving. De HKBA wordt toegepast als de wet- of regelgeving moet worden omgezet in uitvoering door de verschillende (keten)partijen. Het is wel zinvol om output van het Beleidskompas (zoals beoogde doelen en de beleidstheorie over de bijdrage door de gekozen instrumenten) te gebruiken als input bij een toepassing van de HKBA.
Referenties[bewerken | brontekst bewerken]
Wetsanalyse[bewerken | brontekst bewerken]
Wat is het[bewerken | brontekst bewerken]
Wetsanalyse is een methode waarmee de “vertaalproblemen” tussen juridische teksten en de praktijk van de uitvoering met ict in kaart worden gebracht. Wetsanalyse is vanaf 2012 ontwikkeld bij de Belastingdienst. Daar bestond de wens om de implementatie van wetgeving in de ICT-systemen soepeler te laten verlopen door de specificaties voor de ICT-systemen direct te baseren op de wettelijke regels en het uitvoeringsbeleid.
Overeenkomsten en verschillen[bewerken | brontekst bewerken]
Er zijn overeenkomsten en verschillen in resultaat en aanpak. Wetsanalyse richt zich vooral op het bouwen van een kennismodel (data-analyse, regel-analyse en de link met wetgeving) om dit vervolgens te gebruiken als traceerbare basis voor software die uitvoeringsorganisaties gebruiken. De HKBA analyseert wat de wet zegt over verantwoordelijkheden en kwaliteitscriteria voor diensten en de systematische toekenning ervan, als basis voor zowel organisatie- en procesinrichting als IV-/IT-inrichting.
| onderwerp | Wetsanalyse | HKBA |
|---|---|---|
| semantiek | x
|
x
|
| semantiek + relatie met bovenliggende wet- en regelgeving | x
|
|
| semantiek + relatie met bijbehorende verantwoordelijkheden | x
| |
| verheldert juridische grondslag voor begrippen, inclusief hiaten | x
|
|
| ketendienstsamenwerking: diensten & verantwoordelijkheden in hun onderlinge afhankelijkheden | x
| |
| verheldert juridische grondslag voor diensten & verantwoordelijkheden, inclusief hiaten (ontbrekende verantwoordelijkheden) | x
| |
| (kijkt naar) rekenregels / afleidingsregels | x
|
x
|
| (kijkt naar) beslisregels | x
| |
| Tot en met vertaling naar de ICT | x
|
HKBA en Wetsanalyse[bewerken | brontekst bewerken]
Waar Wetsanalyse zich richt op het op een gestructureerde/formele manier afleiden van beslis- en afleidingsregels die vervolgens in software kunnen worden ingebed (het onderdeel IV-ondersteuning in de graphic boven aan deze pagina), richt de HKBA zich op het vaststellen van de voorwaarden voor ketensamenwerking door producten, diensten, bevoegdheden, verantwoordelijkheden, kwaliteitseisen en onderlinge afhankelijkheden expliciet te maken. Deels kunnen deze (net als bij Wetsanalyse) worden afgeleid uit wetgeving en beleid, deels zijn deze het resultaat van te maken afspraken tussen ketenpartners. Op welke punten deze afspraken nodig zijn valt met met behulp van de HKBA af te leiden.
De HKBA en Wetsanalyse vullen elkaar daarmee aan.
Het instrument Wetsanalyse kan ook worden ingezet binnen één of meer van de elementen van de HKBA. Met name bij onderwerp C: vaststellen van eisen aan de diensten waarin ook een semantisch model wordt ontwikkeld. Bij het ontwikkelen van dit model kan Wetsanalyse worden gebruikt om de juiste informatie te vinden. Het gestructureerd analyseren van de wetsteksten conform Wetsanalyse kan ook bij andere elementen zin vol zijn: “rechtsbetrekking” uit Wetsanalyse komt dicht in de buurt van het begrip “dienst” uit de HKBA en “rechtsfeit” dicht in de buurt van “product” of “dienstresultaat”.
Referenties[bewerken | brontekst bewerken]
- Mariëtte (M.H.A.F.) Lokin. Wendbaar wetgeven: De wetgever als systeembeheerder. Proefschrift, Vrije Universiteit Amsterdam, 2018
- https://open-regels.nl/nl/methoden/wetsanalyse
- Slimmer met Regelgeving / Wendbaar Wetgeven
- NORA over Wendbaar Wetgeven (ouder)
Ketenprocesbeschrijvingen[bewerken | brontekst bewerken]
Een initiatief vanuit SRK-AR om samen met een in oprichting zijnde werkgroep Ketenprocessen een methode voor Ketenprocesbeschrijvingen te ontwikkelen. Informatie over de relatie met de HKBA volgt.
Enterprise Design[bewerken | brontekst bewerken]
Wat is het[bewerken | brontekst bewerken]
Enterprise Design is een methodiek om organisaties (enterprises) te ontwerpen en te veranderen. Invloeden van buitenaf zoals disruptive business, maar ook interne initiatieven zoals het radicaal omvormen van oude ICT-landschappen, kunnen gevolgen hebben voor bijvoorbeeld van business en verdienmodel en de hele achterliggende operatie van een organisatie. Enterprise design is een methode om de verschillende aspecten van de enterprise in samenhang te bezien, waarbij wordt uitgewerkt welke gevolgen een keuzes op het ene niveau heeft op andere niveaus. Doel is het samenhangend ontwerpen van bedrijfsprocessen en informatievoorziening om transformaties met succes door te voeren, waarbij een enterprise functioneert als een holistisch geheel.
Overeenkomsten en verschillen[bewerken | brontekst bewerken]
- De HKBA is gericht op ketens waarin partijen zowel eigen als gedeelde verantwoordelijkheden hebben en maar gedeeltelijk dezelfde doelen. Enterprise Design richt zich op enterprises (typisch één organisatie, maar als het er meer zijn opereren ze als een doelgeoriënteerd geheel)
- Enterprise Design richt zich op het realiseren van coherentie tussen de strategie van een enterprise en de producten en diensten die deze aanbiedt, de HKBA doet dit niet. Het 'strategische' deel van de HKBA bestaat over het algemeen uit een extern gegeven (verandering van) wet- of regelgeving en vloeit dus niet direct voort uit de strategie van één of meer van de ketenpartijen. De producten en diensten die de HKBA identificeert zijn over het algemeen dan ook een consequentie van wet- of regelgeving en niet van door de ketenpartijen vrij te maken keuzes.
- De aanleiding is bij de HKBA specifiek een wet en de wens die goed uit gaan voeren (dan wel op uitvoerbaarheid te toetsen & feed-back te geven ter bijsturing van wetgevingstrajecten)
- Enterprise Design werkt ook de implementatie en transformatie van een verandering binnen een enterprise(-onderdeel) uit, de HKBA doet dit nadrukkelijk niet. Dit is de verantwoordelijkheid van individuele ketenpartners en wordt niet 'extern' binnen de keten zichtbaar gemaakt.
- HKBA en Enterprise Design maken beide gebruik van het principe van dienstoriëntatie: wat organisaties of organisatie-onderdelen doen en de afspraken die ze daarover met elkaar maken wordt in de vorm van diensten uitgewerkt
- HKBA en Enterprise Design werken beide quality of service criteria uit voor producten of diensten
- HKBA en Enterprise Design maken beide gebruik van het DEMO-gedachtegoed.
- De HKBA biedt een aanzienlijke verdieping voor organisatie-implementatie
HKBA en Enterprise Design[bewerken | brontekst bewerken]
- Elementen van Enterprise Design kunnen de HKBA aanvullen: als uit de HKBA blijkt dat veranderingen binnen een ketenpartij nodig zijn kunnen deze gebruikt worden om de implementatie en transformatie vorm te geven.
Referenties[bewerken | brontekst bewerken]
DEMO (Design and Engineering Methodology for Organizations)[bewerken | brontekst bewerken]
Wat is het[bewerken | brontekst bewerken]
De Design and Engineering Methodology for Organizations (DEMO) is een methode voor het analyseren en (her)ontwerpen van organisaties, waarbij het menselijk handelen centraal staat. In de denkwijze van DEMO is de essentie van (een netwerk van) organisaties dat actoren jegens elkaar commitments over het leveren van diensten aangaan en die naleven. Een DEMO-model focust zich op de essentie van een organisatie – WAT de organisatie doet – en abstraheert van implementatie – HOE een organisatie dat doet (met mensen en middelen). Een DEMO model beschrijft een consistent geheel van producten, verantwoordelijkheden, processen, informatie en bedrijfsregels, die gelden in een (samenwerkingsverband van) organisaties.
Overeenkomsten en verschillen[bewerken | brontekst bewerken]
DEMO is een bouwsteen van de HKBA (zie hieronder). De HKBA is echter veel breder, bijvoorbeeld:
- De HKBA begint met waarden en doelen die gerealiseerd moeten worden (Beleidskompas vragen 1 en 2; DEMO: affordances) en bevraagt daar (T1) de relatie tussen diensten en die doelen & waarden (Beleidskompas: beleidstheorie). De HKBA behandelt daarbij het ontstaan van diensten en bevoegdheden op grond van wet en beleid.
- De HKBA geeft verder handvatten aan implementatie, zowel in organisatie (T3, T6) als qua kwaliteitseisen (T5), die vervolgens als toetssteen gebruikt kunnen worden voor digitalisering.
- Daarnaast gaat de HKBA in op implementatie-ontwerp, transformatie-ontwerp, simuleren en het tot stand komen van overeenkomsten; en dat alles iteratief.
HKBA en DEMO[bewerken | brontekst bewerken]
Een kernonderwerp van de HKBA is het inrichtingsonafhankelijk ketenontwerp; dit volgt volledig de denkwijze van DEMO, als volgt:
- Het ketenontwerp (DEMO: CoöperatieModel (CM)) vertrekt (T1) vanuit een definitie van het (unieke) resultaat van een dienst (DEMO: TransactorProductTabel).
- Waar nodig wordt het dienstresultaat gedecomponeerd in deelresultaten; bij ieder (deel)resultaat ontstaat zo een bijbehorende bevoegdheid (T2) (DEMO: actorrol), inclusief telkens degene die de dienst initieert (T4).
- Zo ontstaat (waar nodig: met iteratie) een keten van actorrollen en bijbehorende diensten (T7), met drie soorten afhankelijkheden: (a) een actorrol initieert een dienst (DEMO: initiatielink), (b) het gedrag van een actorrol wordt mede bepaald door elders tot stand gekomen feiten (DEMO: toegangslink), en (c) een actorrol moet voor zijn acties wachten op het resultaat van een andere actorrol (DEMO: wachtlink).
Verder onderkent de HKBA dat de semantiek van gegevens bepaald wordt in de dienst waar de bijbehorende feiten ontstaan; het semantisch model (DEMO: Fact Model) is dan ook nauw verbonden met het ketenontwerp (DEMO CM) en de beslisregels van de actor die verantwoordelijk zijn voor de dienstresultaten (DEMO: actieregels uit het ActieModel (AM)). Daarnaast benoemt de HKBA afleidingsregels (bijvoorbeeld voor het begrip "stelselmatige dader"); het daarbij vertrekken vanuit beslisregels stimuleert dataminimalisatie. Dit verschil tussen afleidingsregels en beslisregels is een cruciale bouwsteen voor het behoud van discretionaire bevoegdheid in de Strafrechtketen; zie Wetsuitvoering zoals bedoeld: Down the rabbit hole? (2022, strafrechtketen.nl)
Tenslotte gebruikt de HKBA de in het inrichtingsonafhankelijk ketenontwerp onderkende bevoegdheden (DEMO: actorrollen) als eenheid van toewijzing van bevoegdheden – via attributie, mandaat en delegatie (T3, T6).